ഹിമാലയത്തിലെ മഞ്ഞുരുകുമ്പോൾ — ഭാഗം 4 ഹിമാലയപർവതപ്രദേശങ്ങളിലെ അപകടസാധ്യതകൾ കുറയ്ക്കാൻ എന്താണ് ചെയ്യേണ്ടത്?
ഹിമാലയത്തിലെ ഹിമാനികൾ പിൻവാങ്ങുകയും ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ പുതിയതോ വലുതാകുന്നതോ ആയ ഹിമാനിത്തടാകങ്ങൾ രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ചില ഉയർന്ന പർവതപ്രദേശങ്ങളിൽ ചരിവുകളുടെ സ്ഥിരതയിലും മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കുന്നുണ്ട്. കനത്ത മഴയും ഉരുൾപൊട്ടലും മഞ്ഞിടിച്ചിലുമെല്ലാം ഒന്നിച്ച് ചേരുമ്പോൾ വലിയ ദുരന്തങ്ങൾ ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യതയും കൂടുന്നു.
മലമുകളിൽ ഉണ്ടാകുന്ന മഞ്ഞിടിച്ചിലുകളെയോ
പ്രകൃതിദത്തമായ നദി തടസ്സപ്പെടലുകളെയോ തടയാൻ മനുഷ്യന് കഴിയില്ല. എന്നാൽ, ഒരു പ്രകൃതിക്ഷോഭം വലിയൊരു മനുഷ്യദുരന്തമായി മാറാതിരിക്കാൻ
നമുക്ക് ചില കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ കഴിയും. അതിന് വെറുമൊരു അലാറം വെച്ചതുകൊണ്ടോ,
ഒരു അണക്കെട്ട് പണിതതുകൊണ്ടോ മാത്രം കാര്യവുമില്ല. അതിനായി താഴെ
പറയുന്ന ഘട്ടങ്ങളുള്ള ഒരു പ്രതിരോധ ശൃംഖലയാണ് നമ്മൾ കെട്ടിപ്പടുക്കേണ്ടത്:
1. അപകടം എവിടെയെന്ന്
കൃത്യമായി അറിയുക (Risk Knowledge) ദുരന്തനിവാരണത്തിന്റെ
ആദ്യപടി സൈറൺ മുഴക്കലല്ല, മറിച്ച് അപകടസാധ്യതകളെക്കുറിച്ച്
കൃത്യമായി പഠിക്കുക എന്നതാണ്. ഒരു പ്രദേശത്ത് എത്ര മഞ്ഞുതടാകങ്ങളുണ്ട്? അവയിൽ ഏതൊക്കെയാണ് പൊട്ടാൻ സാധ്യതയുള്ളത്? ഈ തടാകം
പൊട്ടിയാൽ വെള്ളം ഏത് ഗ്രാമങ്ങളിലൂടെയാണ് ഒഴുകുക? എത്ര
മിനിറ്റുകൊണ്ട് വെള്ളം താഴെയെത്തും?
ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം കണ്ടെത്തി
കൃത്യമായ ഒരു റിസ്ക് മാപ്പ് (Risk Map) തയ്യാറാക്കണം.
ഉരുൾപൊട്ടൽ സാധ്യതയുള്ള ചരിവുകളും പ്രളയപാതകളും ഇതിൽ രേഖപ്പെടുത്തണം. എങ്കിൽ
മാത്രമേ "ഈ സ്ഥലം അപകടകരമാണ്" എന്ന പൊതുവായ ധാരണയ്ക്ക് പകരം,
"എന്ത് അപകടമാണ്, എവിടെയാണ്, അത് ആരെയാണ് ബാധിക്കുക" എന്ന കൃത്യമായ ചിത്രം നമുക്ക് ലഭിക്കൂ.
2. പ്രദേശങ്ങളെ നിരീക്ഷിക്കുക
(Multi-Hazard Monitoring)
ഒരു തടാകം ഇന്ന് സുരക്ഷിതമാണെന്ന് കരുതി അത് നാളെയും അങ്ങനെ തന്നെ
ആയിരിക്കണമെന്ന് നിർബന്ധമില്ല. അതുകൊണ്ട് ഒരു തവണ മാത്രം പരിശോധന നടത്തിയാൽ പോരാ.
സാറ്റലൈറ്റ് ചിത്രങ്ങൾ വഴി മഞ്ഞുപാളികളുടെ മാറ്റങ്ങളും, ഡ്രോണുകൾ
വഴി മലഞ്ചെരിവുകളുടെ അവസ്ഥയും, സെൻസറുകൾ വഴി തടാകത്തിലെ
ജലനിരപ്പും സാധ്യമായ രീതിയിൽ നിരീക്ഷണം
നടത്തണം; എല്ലാ ഘടകങ്ങളും എല്ലായ്പ്പോഴും നിരീക്ഷിക്കാൻ
കഴിയണമെന്നില്ല. സാറ്റലൈറ്റ്, സെൻസർ തുടങ്ങിയ വിവിധ
ഉറവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിവരങ്ങൾ സംയോജിപ്പിച്ച് അപകടസാധ്യത മുൻകൂട്ടി വിലയിരുത്താൻ
കഴിയും. ഇതാണ് കൂട്ടായ നിരീക്ഷണത്തിന്റെ ശക്തി.
3. മുന്നറിയിപ്പ് നൽകൽ
ഒരു സൈറൺ
മുഴങ്ങുന്നത് കൊണ്ട് മാത്രം മുന്നറിയിപ്പ് സംവിധാനം പൂർണ്ണമാകുന്നില്ല. UNDRRയുടെ സമീപനത്തിൽ ഫലപ്രദമായ മുന്നറിയിപ്പ് സംവിധാനങ്ങൾക്ക് നാല് പ്രധാന ഘടകങ്ങളുണ്ട്:
1.
അപകടത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ്
2.
സാങ്കേതിക നിരീക്ഷണവും പ്രവചനവും
3.
മുന്നറിയിപ്പ് ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കൽ
4.
ജനങ്ങളുടെ പ്രതികരണവും തയ്യാറെടുപ്പും
ഈ ഘടകങ്ങളിൽ ഏതെങ്കിലും ദുർബലമായാൽ
മുന്നറിയിപ്പ് സംവിധാനത്തിന്റെ ഫലപ്രാപ്തി കുറയാം. സെൻസർ അപകടം കണ്ടെത്തിയാലും അത്
ജനങ്ങളിലേക്ക് കൃത്യസമയത്ത് എത്തിയില്ലെങ്കിൽ ഒരു പ്രയോജനവുമില്ല.
4. സന്ദേശങ്ങൾ ലളിതമാകണം
സന്ദേശങ്ങൾ അയക്കാൻ സൈറൺ, മൊബൈൽ SMS, റേഡിയോ, പ്രാദേശിക അനൗൺസ്‌മെന്റുകൾ, വോളന്റിയർമാർ തുടങ്ങി ഒന്നിലധികം മാർഗ്ഗങ്ങൾ ഒന്നിച്ച് ഉപയോഗിക്കണം.
പർവതങ്ങളിൽ നെറ്റ്‌വർക്ക് തകരാൻ സാധ്യതയുള്ളതിനാൽ മറ്റ് ബദൽ ആശയങ്ങളും കരുതണം.
5. ജനങ്ങളും ഈ സുരക്ഷാ
ശൃംഖലയുടെ ഭാഗമാകണം
മലമുകളിൽ ജീവിക്കുന്ന ജനങ്ങൾക്ക് അവരുടെ
പ്രദേശത്തെക്കുറിച്ച് വ്യക്തമായ അറിവുണ്ടാകും. നദിയിലെ അസാധാരണ മാറ്റങ്ങൾ, മലഞ്ചെരിവുകളിലെ പുതിയ വിള്ളലുകൾ തുടങ്ങിയ പ്രാദേശിക സൂചനകൾ
ആദ്യം ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടാൻ സാധ്യതയുള്ളവരിൽ പ്രദേശവാസികളും ഉൾപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ട്
പ്രാദേശിക കൂട്ടായ്മകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള നിരീക്ഷണ സംവിധാനങ്ങൾ (Community-based
monitoring) ശക്തിപ്പെടുത്തണം. ഇത് വലിയ സാങ്കേതികവിദ്യകൾക്ക്
പകരമല്ല, മറിച്ച് അവയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന ഒന്നാണ്.
6. മുന്നറിയിപ്പ്
കിട്ടിയാൽ ആളുകൾ എങ്ങോട്ട് പോകും?
ഒരു സൈറൺ മുഴങ്ങുമ്പോൾ ആളുകൾ എങ്ങോട്ട് ഓടണം എന്ന് അവർക്ക് കൃത്യമായി
അറിയണം. സുരക്ഷിത കേന്ദ്രം എവിടെയാണ്? അങ്ങോട്ടേക്കുള്ള വഴി
ഏതാണ്? രാത്രി സമയത്ത് ആ വഴിയിലൂടെ പോകാൻ പറ്റുമോ? പ്രായമായവരെയും കുട്ടികളെയും ഭിന്നശേഷിക്കാരെയും എങ്ങനെ മാറ്റും?
ഇവയെല്ലാം മുൻകൂട്ടി പ്ലാൻ ചെയ്യണം. ഓരോ
താഴ്‌വരയിലും സുരക്ഷിത കേന്ദ്രങ്ങളും രക്ഷാമാർഗ്ഗങ്ങളും അടയാളപ്പെടുത്തണം.
വയോധികർക്കും കുട്ടികൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന ഒഴിപ്പിക്കൽ രീതികൾ വേണം.
വർഷത്തിലൊരിക്കലെങ്കിലും ആളുകളെ പങ്കെടുപ്പിച്ച് മോക്ക് ഡ്രില്ലുകൾ നടത്തുന്നത് അടിയന്തരസാഹചര്യത്തിൽ
വേഗത്തിൽ പ്രതികരിക്കാനും സുരക്ഷിതമായി ഒഴിഞ്ഞുമാറാനും ആളുകളെ സഹായിക്കും .
7. അപകടം അറിഞ്ഞ് മാത്രം
നിർമ്മാണങ്ങൾ നടത്തുക
മലയോര മേഖലകളിൽ റോഡുകളും പാലങ്ങളും
ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികളും വികസനത്തിന് ആവശ്യമാണ്. വികസനം നിർത്തുക എന്നതല്ല പരിഹാരം.
എന്നാൽ, "ഈ കെട്ടിടം പണിയുന്ന സ്ഥലത്ത്
വരാനിരിക്കുന്ന ദശകങ്ങളിൽ എന്തൊക്കെ പ്രകൃതി മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടായേക്കാം?"
എന്ന് മുൻകൂട്ടി ആലോചിക്കണം. മഞ്ഞുരുകൽ കാരണം പുതിയ തടാകം
ഉണ്ടാകുന്നുണ്ടോ, മലയിടിച്ചിൽ സാധ്യതയുണ്ടോ എന്നെല്ലാം
നോക്കി നിർമ്മാണ നിയന്ത്രണങ്ങൾ കർശനമാക്കണം.
8. എൻജിനീയറിങ് ഇടപെടലുകൾ
എല്ലാ അപകടങ്ങൾക്കും ഒരേ പരിഹാരമല്ല
ഉള്ളത്. ചില ഉയർന്ന തടാകങ്ങളിലെ വെള്ളം കൃത്രിമ ചാനലുകൾ നിർമ്മിച്ച്
നിയന്ത്രിതമായി ഒഴുക്കിവിട്ട് (Controlled drainage) അപകടസാധ്യത കുറയ്ക്കാനാകും. നേപ്പാളിലെ 'ഇംജ'
(Imja) തടാകത്തിൽ തടാകത്തിന്റെ ജലനിരപ്പ് കുറയ്ക്കുന്നതിനുള്ള എൻജിനീയറിങ്
ഇടപെടലുകൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. ചിലയിടങ്ങളിൽ സംരക്ഷണ ഭിത്തികൾ പണിയേണ്ടി വരും,
ചിലപ്പോൾ അപകടമേഖലയിൽ നിന്നുള്ള റോഡുകളുടെ പാത തന്നെ മാറ്റേണ്ടി
വരും.
9. ഒരു രാജ്യം മാത്രം
നോക്കിയാൽ മതിയാകില്ല
ഹിമാലയ പർവതനിരകൾ മനുഷ്യർ വരച്ച
ഭൂപടത്തിലെ അതിർത്തികൾ നോക്കിയല്ല രൂപപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. ഹിമാനികളും അവയിൽ
നിന്നുള്ള ജലസ്രോതസ്സുകളും പലപ്പോഴും രാജ്യാതിർത്തികൾ കടന്നുള്ള നദീതടങ്ങളുമായി
ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മലമുകളിലുണ്ടാകുന്ന ഒരു മഞ്ഞിടിച്ചിൽ അതിർത്തികൾക്കപ്പുറമുള്ള
നദീതടങ്ങളെയും ബാധിക്കാം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഈ പ്രതിസന്ധിയെ നേരിടാൻ രാജ്യങ്ങൾ
തമ്മിലുള്ള സഹകരണം (Regional Cooperation) അനിവാര്യമാണ്.
ഉപഗ്രഹ വിവരങ്ങൾ, നദിയിലെ വെള്ളത്തിന്റെ അളവ്, കാലാവസ്ഥാ മുന്നറിയിപ്പുകൾ എന്നിവ അതിർത്തികൾക്കപ്പുറം പരസ്പരം കൈമാറണം.
ഹൈ-റിസ്ക് തടാകങ്ങളെ നിരീക്ഷിക്കാനും, അടിയന്തര വിവരങ്ങൾ
അതിവേഗം കൈമാറാനും, അതിർത്തികൾ കടന്നുള്ള സുരക്ഷാ പ്ലാനുകൾ
തയ്യാറാക്കാനും സംയുക്ത സംവിധാനങ്ങൾ വേണം. കാരണം, മലമുകളിൽ
നിന്നുള്ള ദുരന്തത്തിന്റെ ആഘാതം എത്ര ദൂരം സഞ്ചരിക്കണമെന്ന് തീരുമാനിക്കാൻ
രാജ്യങ്ങളുടെ അതിർത്തികൾക്കാവില്ല!
10. സുരക്ഷാ പാഠങ്ങൾ
സ്കൂളുകളിൽ നിന്നും
ദുരന്തനിവാരണം എന്നത് ഗവൺമെന്റ്
ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെയോ ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെയോ മാത്രം ഉത്തരവാദിത്തമല്ല. മലയോര മേഖലകളിലെ
സ്കൂളുകളിൽ പഠിക്കുന്ന കുട്ടികളെ സ്വന്തം പ്രദേശത്തെ അപകടസാധ്യതകൾ തിരിച്ചറിയാൻ
ചെറുപ്പത്തിലേ പഠിപ്പിക്കണം.
- നദിയിൽ വെള്ളം പൊങ്ങിയാൽ എന്തുചെയ്യണം?
- സുരക്ഷാ സൈറൺ കേട്ടാൽ എങ്ങോട്ട് ഓടണം?
- ഉരുൾപൊട്ടൽ സാധ്യതയുള്ള മലഞ്ചെരിവുകൾ എങ്ങനെ
തിരിച്ചറിയാം?
- അപകടകരമായ നദീതീരങ്ങളിൽ കളിക്കരുത് എന്ന് പറയുന്നത്
എന്തുകൊണ്ട്?
- ഒരു എമർജൻസി കിറ്റിൽ (Emergency
Kit) എന്തൊക്കെ സാധനങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കണം?
ഇത്തരം അറിവുകൾ പുസ്തകത്തിലെ ഒരു
പാഠഭാഗമായി മാത്രം ഒതുക്കരുത്. മാപ്പ് റീഡിംഗ്, മോക്ക്
ഡ്രില്ലുകൾ, പ്രഥമശുശ്രൂഷാ പരിശീലനങ്ങൾ (First-aid
training) എന്നിവയിലൂടെ കുട്ടികളെ പ്രായോഗികമായി പരിശീലിപ്പിക്കണം.
സ്കൂളുകളിൽ നിന്ന് കുട്ടികൾ പഠിക്കുന്ന ഈ വലിയ അറിവുകൾ പിന്നീട് അവരുടെ
കുടുംബങ്ങളിലേക്കും സമൂഹത്തിലേക്കും പടരും.
ഈ സുരക്ഷാ മുൻകരുതലുകളെല്ലാം ഒന്നിച്ച്
ചേർത്താൽ അപകട സാധ്യതകൾ കുറയ്ക്കാൻ ഏഴ് പാളികളുള്ള ഒരു സുരക്ഷാ ശൃംഖല നമുക്ക്
നിർമ്മിക്കാം:
1.
റിസ്ക് മാപ്പിംഗ് (Risk mapping): അപകടങ്ങൾ എവിടെയൊക്കെയാണെന്ന് കൃത്യമായി തിരിച്ചറിയുക.
2.
തുടർച്ചയായ നിരീക്ഷണം (Continuous
monitoring): മഞ്ഞുപാളികളും നദികളും
എപ്പോഴും നിരീക്ഷിക്കുക.
3.
മുൻകൂട്ടി കണ്ടെത്തൽ (Early detection): അപകടങ്ങളുടെ ആദ്യ സൂചനകൾ വേഗത്തിൽ മനസ്സിലാക്കുക.
4.
അതിവേഗ മുന്നറിയിപ്പ് (Rapid warning): ശരിയായ സന്ദേശം ലളിതമായ ഭാഷയിൽ ജനങ്ങളിൽ എത്തിക്കുക.
5.
സജ്ജമായ സമൂഹം (Prepared community): മുന്നറിയിപ്പ് കിട്ടിയാൽ എന്തുചെയ്യണമെന്ന് ജനങ്ങൾക്ക്
കൃത്യമായ പരിശീലനം നൽകുക.
6.
സുരക്ഷിത വികസനം (Risk-informed infrastructure): വരാനിരിക്കുന്ന പ്രകൃതിമാറ്റങ്ങൾ കണക്കിലെടുത്ത് മാത്രം
റോഡുകളും പാലങ്ങളും പണിയുക.
7.
അതിർത്തികൾ കടന്നുള്ള സഹകരണം (Regional
cooperation): അയൽരാജ്യങ്ങളുമായി
വിവരങ്ങളും മുന്നറിയിപ്പുകളും പരസ്പരം പങ്കുവെക്കുക.
ഈ പാളികളിൽ ഏതെങ്കിലും ദുർബലമായാൽ ആകെ
സുരക്ഷാ സംവിധാനത്തിന്റെ ഫലപ്രാപ്തി കുറയാം. സാങ്കേതികവിദ്യയേക്കാൾ പ്രധാനം 'മനുഷ്യർ' തന്നെയാണ്!
ഡ്രോണുകൾ, സാറ്റലൈറ്റുകൾ, സെൻസറുകൾ എന്നിവയെല്ലാം ഭാവിയിൽ
ദുരന്തങ്ങൾ മുൻകൂട്ടി അറിയാൻ നമ്മെ സഹായിച്ചേക്കാം. AI വലിയ
അളവിലുള്ള വിവരങ്ങൾ വേഗത്തിൽ വിശകലനം ചെയ്യാനും ചില അപകടസൂചനകൾ തിരിച്ചറിയാനും
സഹായിച്ചേക്കാം; എന്നാൽ അത് മനുഷ്യരുടെ ശാസ്ത്രീയ
വിലയിരുത്തലിനും തീരുമാനമെടുക്കലിനും പകരമല്ല.
ഒരു സെൻസർ അപകടം കണ്ടെത്തിയിട്ടും ആ
സന്ദേശം സമയത്തിന് ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിയില്ലെങ്കിൽ അത് പരാജയമാണ്. മുന്നറിയിപ്പ്
ലഭിച്ചിട്ടും രക്ഷപ്പെടാനുള്ള സുരക്ഷിത പാതയോ അഭയകേന്ദ്രങ്ങളോ ഇല്ലെങ്കിൽ അതും
പരാജയമാണ്. അതുകൊണ്ട് എല്ലാ സാങ്കേതികവിദ്യകൾക്കും മുകളിൽ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ
ഫലപ്രാപ്തി ഉറപ്പാക്കുന്നത് മനുഷ്യരുടെ ഏകോപനവും സമയബന്ധിതമായ തീരുമാനങ്ങളും
ആശയവിനിമയവുമാണ്. ശാസ്ത്രജ്ഞർ , ഗവൺമെന്റ് , പ്രാദേശിക ഭരണകൂടം , രക്ഷാപ്രവർത്തകർ , സാധാരണ ജനങ്ങൾ എന്നിവരെല്ലാം ഒരേ മനസ്സോടെ
ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കണം.
മാറ്റങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുക (Climate Adaptation)
ഹിമാലയത്തിലുണ്ടാകുന്ന എല്ലാ
മഞ്ഞിടിച്ചിലുകൾക്കും ഉരുൾപൊട്ടലുകൾക്കും നേരിട്ട് കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനമാണ് കാരണം
എന്ന് പറയുന്നത് ശാസ്ത്രീയമായി ശരിയല്ല. ഓരോ സംഭവത്തിനും അതിന്റേതായ കാരണങ്ങൾ (Triggers) ഉണ്ടാകാം; അത് കനത്ത മഴയോ,
ഭൂകമ്പമോ ആകാം. എന്നാൽ ആഗോളതാപനം കാരണം പർവതങ്ങളിലെ മഞ്ഞുപാളികളിലും
കാലാവസ്ഥാ രീതികളിലും ദീർഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിൽ വലിയ മാറ്റങ്ങൾ വരുന്നുണ്ട് എന്ന
യാഥാർത്ഥ്യം നമുക്ക് നിഷേധിക്കാനാവില്ല. അതുകൊണ്ട്, ഈ പുതിയ
അപകടസാഹചര്യങ്ങൾക്ക് അനുസരിച്ച് നമ്മുടെ വികസന പദ്ധതികളും അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളും
മുന്നറിയിപ്പ് സംവിധാനങ്ങളും മാറ്റിയെടുക്കുക എന്നതാണ് യഥാർത്ഥ കാലാവസ്ഥാ
പൊരുത്തപ്പെടൽ (Climate Adaptation).
ചുരുക്കത്തിൽ
പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി തടയാൻ
കഴിയില്ലെങ്കിലും, ശാസ്ത്രീയമായ
തയ്യാറെടുപ്പും അപകടസാധ്യത കുറയ്ക്കുന്നതിനുള്ള നടപടികളും വഴി മനുഷ്യജീവനും
സ്വത്തിനുമുള്ള നഷ്ടം ഗണ്യമായി കുറയ്ക്കാൻ കഴിയും. മാറുന്ന പ്രകൃതിയോട് യുദ്ധം
ചെയ്യുകയല്ല, മറിച്ച് പ്രകൃതിയിലെ മാറ്റങ്ങളെ കൃത്യമായി
മനസ്സിലാക്കി അതിനൊപ്പം സുരക്ഷിതമായി ജീവിക്കാൻ പഠിക്കുക എന്നതാണ് നമുക്ക്
സ്വീകരിക്കാവുന്ന മാർഗ്ഗം .
റഫറൻസുകൾ -Part 4
1.
UNDRR, Definition:
Early Warning System.
2.
UNDRR, Global
Status of Multi-Hazard Early Warning Systems 2024.
3.
ICIMOD, Keeping
Track of Glacial Lakes.
4.
ICIMOD, A
Call for Preserving Our Glaciers – HKH Ask.
5.
UNDP Nepal, Community-Based
Flood and Glacial Lake Outburst Risk Reduction Project.
6.
UNDP Nepal, GLOF
Risk Management Training of Trainers Manual.
7.
ICIMOD, Community-Based
Flood Early Warning System: Reaching the Most Vulnerable.
8.
ICIMOD, Monitoring
and Early Warning System of Cirenmaco Glacial Lake in the Central Himalayas.
9.
UNDRR, Inclusive
Early Warning Early Action: Checklist and Implementation Guide.
10.
ICIMOD, HKH
Disaster Risk Reduction Knowledge Hub – Building a Safer HKH Through Early
Warnings for All.
അഭിപ്രായങ്ങള്‍
ഒരു അഭിപ്രായം പോസ്റ്റ് ചെയ്യൂ