ശാസ്ത്രമേളകളിൽ നാം കാണുന്നത് കുട്ടിയുടെ ശാസ്ത്രമാണോ, അതോ കുട്ടിക്കുവേണ്ടി മുതിർന്നവർ ഒരുക്കിയ ശാസ്ത്രമാണോ?ഒരു പുതിയ ശാസ്ത്രമേളാ സംസ്കാരത്തിലേക്ക് ഭാഗം 1

  ശാസ്ത്രമേള പിറന്ന കാലവും മാറിയ വിദ്യാഭ്യാസവും

ഒരു ശാസ്ത്രമേളയെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കുമ്പോൾ സാധാരണയായി നമ്മുടെ മനസ്സിൽ തെളിയുന്നത് വർക്കിംഗ് മോഡലുകളും സ്റ്റിൽ മോഡലുകളും പ്രോജക്ടുകളും പരീക്ഷണങ്ങളും കുട്ടികളുടെ അവതരണങ്ങളുമാണ്. വിജയികൾ, ഗ്രേഡുകൾ, ട്രോഫികൾ, സ്കൂൾ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പുകൾ എന്നിവയും അതിന്റെ ഭാഗമാണ്.

എന്നാൽ ഈ മേളകളെ ഒരു വിദ്യാഭ്യാസ സംവിധാനത്തിന്റെ ഭാഗമായി കാണുമ്പോൾ ആദ്യം ചോദിക്കേണ്ട ചോദ്യം :

എന്തിനാണ് നാം ശാസ്ത്രമേള നടത്തുന്നത്?

കുട്ടികൾക്ക് സമ്മാനം നൽകാനോ? മികച്ച മാതൃകകൾ പ്രദർശിപ്പിക്കാനോ? സ്കൂളുകൾ തമ്മിൽ മത്സരം നടത്താനോ? അതോ അതിനപ്പുറം മറ്റെന്തെങ്കിലും വിദ്യാഭ്യാസലക്ഷ്യമുണ്ടോ?

കേരളത്തിലെ ആദ്യ ശാസ്ത്രമേള 1965–66-ലാണ് നടന്നതെന്ന് ലഭ്യമായ രേഖകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ആദ്യകാല ശാസ്ത്രമേളയിലെ ഇനങ്ങളിൽ ശേഖരണം, ചാർട്ട്, ലഘുപരീക്ഷണം, പ്രോജക്ട്, നിശ്ചലമാതൃക, പ്രവർത്തനമാതൃക, ലളിതമായ ശാസ്ത്ര പരീക്ഷണങ്ങൾ (Improvised Experiments) തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു.

ശാസ്ത്രമേളകൾ രൂപംകൊണ്ട കാലത്തെ സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസവും ഇന്നത്തെ വിദ്യാഭ്യാസവും ഒന്നല്ല. കുട്ടിയുടെ പഠനപ്രക്രിയ, അധ്യാപകന്റെ പങ്ക്, പാഠ്യപദ്ധതിയുടെ സ്വഭാവം, മൂല്യനിർണയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള കാഴ്ചപ്പാട് എന്നിവയെല്ലാം വലിയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് വിധേയമായിട്ടുണ്ട്.

ഇന്ന് കുട്ടി കേൾക്കുന്നവനും ഓർത്തുവയ്ക്കുന്നവനും മാത്രം ആയിരിക്കണമെന്നല്ല വിദ്യാഭ്യാസം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നത്. ചോദ്യം ചോദിക്കുന്നവനും അന്വേഷിക്കുന്നവനും പരീക്ഷിക്കുന്നവനും നിർമ്മിക്കുന്നവനും വിശദീകരിക്കുന്നവനും സ്വന്തം പഠനത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുന്നവനുമായിരിക്കണം കുട്ടി.

അപ്പോൾ സ്വാഭാവികമായും ഒരു ചോദ്യം ഉയരും:

പാഠ്യപദ്ധതിയും പഠനരീതികളും മാറിയപ്പോൾ ശാസ്ത്രമേളയും അതിനനുസരിച്ച് മാറിയിട്ടുണ്ടോ?

മാനുവലുകളിൽ കാലോചിതമായ മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്.

പക്ഷേ മാനുവൽ  മാത്രം മാറിയാൽ  മതിയോ?

ശാസ്ത്രമേളയുടെ ആത്യന്തിക ലക്ഷ്യം മേളയല്ല

ശാസ്ത്രമേളയെക്കുറിച്ചുള്ള ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായ ഒരു ധാരണ ആദ്യം വ്യക്തമായിരിക്കണം:

ശാസ്ത്രപഠനത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരം ഉയർത്തുക എന്നതാണ് ശാസ്ത്രമേളയുടെ ആത്യന്തിക വിദ്യാഭ്യാസലക്ഷ്യം; ശാസ്ത്രമേളയെ തന്നെ കൂടുതൽ ആകർഷകമാക്കുക എന്നതല്ല.

മികച്ച മോഡലുകൾ ഉണ്ടാകുന്നത് നല്ലതാണ്.

മികച്ച പ്രോജക്ടുകൾ ഉണ്ടാകുന്നതും നല്ലതാണ്.

കുട്ടികൾക്ക് സമ്മാനങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നതും സന്തോഷകരമാണ്.

സ്കൂളുകൾ തമ്മിൽ ആരോഗ്യകരമായ മത്സരം ഉണ്ടാകുന്നതും തെറ്റല്ല.

പക്ഷേ ഇവയെല്ലാം ലക്ഷ്യത്തിലേക്കുള്ള മാർഗങ്ങളാണ്; ലക്ഷ്യം തന്നെയല്ല.

ശാസ്ത്രമേളയിലൂടെ ഒരു കുട്ടിയിൽ ശാസ്ത്രത്തോടുള്ള കൗതുകം വർധിക്കുന്നുണ്ടോ? ചോദ്യം ചോദിക്കുന്ന ശീലം വളരുന്നുണ്ടോ? നിരീക്ഷിക്കാനും തെളിവ് ശേഖരിക്കാനും പഠിക്കുന്നുണ്ടോ? ഒരു ആശയം പരീക്ഷിക്കാനും പരാജയത്തിൽനിന്ന് പഠിക്കാനും കഴിയുന്നുണ്ടോ? സ്വന്തം ആശയം മറ്റുള്ളവരോട് വിശദീകരിക്കാനും പ്രതിരോധിക്കാനും കഴിയുന്നുണ്ടോ?

ഇവയാണ് യഥാർത്ഥ അക്കാദമിക ചോദ്യങ്ങൾ.

ഇക്കാര്യം ഔദ്യോഗിക വിവരണങ്ങളിലും കാണാം. ശാസ്ത്രോത്സവം വിജയങ്ങൾക്കും ഗ്രേഡുകൾക്കും അപ്പുറം ശാസ്ത്രീയ അഭിരുചിയും മനോഭാവവും അന്വേഷണത്വരയും പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന വിദ്യാർത്ഥികളെ കണ്ടെത്തി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യവും മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നു.

അപ്പോൾ ശാസ്ത്രമേള ക്ലാസ് മുറിക്ക് പുറത്തുള്ള ഒരു പ്രത്യേക പരിപാടി ആകരുത്.

മറിച്ച്,

ക്ലാസ് മുറിയിൽ നടക്കുന്ന ശാസ്ത്രപഠനത്തിന്റെ സ്വാഭാവികമായ വിപുലീകരണമായിരിക്കണം ശാസ്ത്രമേള.

ക്ലാസിൽ കുട്ടികൾ നിരീക്ഷിക്കുന്നു.

ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നു.

പരീക്ഷിക്കുന്നു.

ചർച്ച ചെയ്യുന്നു.

ചിലർ മറ്റുള്ളവരേക്കാൾ വ്യത്യസ്തമായ ആശയങ്ങൾ മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നു.

ചിലർ മികച്ച രീതിയിൽ നിർമ്മിക്കുന്നു.

ചിലർ മികച്ച രീതിയിൽ വിശദീകരിക്കുന്നു.

ചിലർ നിരന്തരം “എന്തുകൊണ്ട്?” എന്ന് ചോദിക്കുന്നു.

അവിടെയാണ് അധ്യാപകൻ ഒരു പ്രത്യേക കഴിവ് തിരിച്ചറിയേണ്ടത്.

ഒരു കുട്ടിയുടെ ചെറിയ കൗതുകം പിന്നീട് ഒരു പ്രോജക്ടായി മാറാം.

ഒരു ലളിതമായ പരീക്ഷണം പിന്നീട് ഒരു അന്വേഷണമായി വളരാം.

ഒരു പരാജയപ്പെട്ട മാതൃക പിന്നീട് കൂടുതൽ മെച്ചപ്പെട്ട മാതൃകയ്ക്ക് തുടക്കമാകാം.

അത്തരം പഠനയാത്രകളിൽനിന്ന് മികച്ചവ മേളയിലേക്ക് എത്തണം.

അങ്ങനെയായാൽ മേള പഠനത്തെ നയിക്കും.

അല്ലെങ്കിൽ മേളയ്ക്കുവേണ്ടിയുള്ള പരിശീലനം പഠനത്തെ നയിക്കാൻ തുടങ്ങും.

ഈ രണ്ടും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം വളരെ വലുതാണ്.

കുട്ടി അവതാരകനാകുമ്പോൾ

ഒരു കുട്ടി ഒരു മോഡൽ നിർമ്മിച്ചു.

അത് മനോഹരമാണ്.

പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

ശാസ്ത്രീയ ആശയം ശരിയാണ്.

അവതരണവും മികച്ചതാണ്.

വിധികർത്താവിന്റെ ചോദ്യങ്ങൾക്കും കുട്ടി മറുപടി പറയുന്നു.

ഇതെല്ലാം പ്രധാനമാണ്.

എന്നാൽ ഇതിനു പിന്നിൽ മറ്റൊരു കഥയുണ്ടാകാം.

ആശയം മറ്റൊരാളുടേതായിരിക്കാം.

ഡിസൈൻ മറ്റൊരാൾ തയ്യാറാക്കിയതായിരിക്കാം.

നിർമാണത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗം മറ്റൊരാൾ ചെയ്തതായിരിക്കാം.

കുട്ടിക്ക് അത് എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്ന് പഠിപ്പിച്ചിരിക്കാം.

അവസാനം കുട്ടി അതിനെ വളരെ മനോഹരമായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കാം.

ഇവിടെ കുട്ടിയുടെ കഴിവ് നിഷേധിക്കേണ്ടതില്ല.

മികച്ച രീതിയിൽ പഠിച്ചും അവതരിപ്പിച്ചും സമ്മാനം നേടുന്നത് ഒരു നേട്ടം തന്നെയാണ്.

പക്ഷേ വിദ്യാഭ്യാസപരമായി മറ്റൊരു ചോദ്യം അവശേഷിക്കുന്നു:

കുട്ടി എന്താണ് സൃഷ്ടിച്ചത് എന്നതിലുപരി, കുട്ടി എന്താണ് പഠിച്ചത്?

ഇതാണ് നിർണായകം.

കഥ മറ്റൊരാൾ എഴുതുന്നു.

തിരക്കഥ മറ്റൊരാൾ തയ്യാറാക്കുന്നു.

സംഭാഷണം മറ്റൊരാൾ എഴുതുന്നു.

സംവിധാനം മറ്റൊരാൾ നിർവഹിക്കുന്നു.

കുട്ടി വേദിയിൽ അഭിനയിക്കുന്നു.

ഇതിനെ ഒരു ഉപമയായി ഉപയോഗിച്ചാൽ, ചില ശാസ്ത്രമേളാ അവതരണങ്ങളിലും  ഇത് കാണാൻ കഴിയും

ആശയം മറ്റൊരാളുടേത്; നിർമ്മാണം മറ്റൊരാളുടേത്; കുട്ടി അവതാരകൻ മാത്രം.

ഇത് എല്ലാ മേളാ ഇനങ്ങൾക്കും എല്ലാ സ്കൂളുകൾക്കും ബാധകമാണെന്ന് പറയാനാവില്ല.

എന്നാൽ അത്തരമൊരു പ്രവണത ഉണ്ടാകുന്നിടത്ത് അത് ശാസ്ത്രമേളയുടെ അടിസ്ഥാന വിദ്യാഭ്യാസലക്ഷ്യവുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്നില്ല .

മറ്റൊരാളുടെ ആശയം അതേപടി അവതരിപ്പിക്കുന്ന കുട്ടി നല്ല അവതാരകനായേക്കാം.

പക്ഷേ സ്വന്തം ചോദ്യം പിന്തുടർന്ന് ഒരു ചെറിയ കണ്ടെത്തലിലേക്ക് എത്തുന്ന കുട്ടി ശാസ്ത്രീയ ചിന്തയുടെ മറ്റൊരു തലമാണ് പ്രകടിപ്പിക്കുന്നത്.

അതിനാൽ ചോദ്യം:

“ഏറ്റവും മികച്ച മോഡൽ ഏതാണ്?”

എന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങരുത്.

അതോടൊപ്പം:

“ഏത് കുട്ടിയാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ചിന്തിച്ചത്?”

എന്ന ചോദ്യവും ഉയരണം.

സഹായം വേണം; കുട്ടിയുടെ പകരക്കാരനെ വേണ്ട

ഇവിടെ ഒരു തെറ്റിദ്ധാരണ ഒഴിവാക്കണം.

കുട്ടിക്ക് അധ്യാപകന്റെ സഹായം വേണ്ടെന്നല്ല.

രക്ഷിതാക്കളുടെ സഹായം വേണ്ടെന്നുമല്ല.

വിദഗ്ധരുടെ സഹായം വേണ്ടെന്നുമല്ല.

വലിയ ശാസ്ത്രീയ അന്വേഷണങ്ങളിൽ പോലും വിദഗ്ധരുടെ സഹായവും ഉപകരണങ്ങളും സഹകരണവും അനിവാര്യമാണ്.

ഒരു സ്കൂൾകുട്ടി ഒരു സാങ്കേതിക ഉപകരണം നിർമ്മിക്കുമ്പോൾ ഒരു ഇലക്ട്രോണിക്സ് വിദഗ്ധന്റെ സഹായം ആവശ്യമായി വരാം.

ഒരു രാസപരീക്ഷണത്തിൽ സുരക്ഷാ മാർഗനിർദേശം ആവശ്യമായേക്കാം.

ഒരു സങ്കീർണ്ണമായ ഉപകരണം ഉപയോഗിക്കാൻ പരിശീലനം വേണ്ടിവരാം.

ഇവയെല്ലാം സ്വാഭാവികമാണ്.

പ്രശ്നം സഹായത്തിന്റെ സാന്നിധ്യമല്ല; സഹായത്തിന്റെ സ്വഭാവമാണ്.

വിദഗ്ധൻ കുട്ടിക്ക് വേണ്ടി ചിന്തിക്കുകയാണോ?

അതോ കുട്ടിയെ ചിന്തിക്കാൻ സഹായിക്കുകയാണോ?

അധ്യാപകൻ മാതൃക നിർമ്മിച്ചുകൊടുക്കുകയാണോ?

അതോ കുട്ടിക്ക് നിർമ്മിക്കാൻ ആവശ്യമായ സാഹചര്യം ഒരുക്കുകയാണോ?

രക്ഷിതാവ് പ്രോജക്ട് പൂർത്തിയാക്കുകയാണോ?

അതോ കുട്ടിയുടെ ശ്രമത്തിന് ആവശ്യമായ വിഭവങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കുകയാണോ?

ഇവ തമ്മിൽ വലിയ വ്യത്യാസമുണ്ട്.

അതുകൊണ്ട് ഒരു ലളിതമായ തത്വം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കാം:

മുതിർന്നവരുടെ സഹായം കുട്ടിയുടെ കഴിവിനെ വികസിപ്പിക്കണം; കുട്ടിയുടെ കഴിവിന് പകരം നിൽക്കരുത്.

അധ്യാപകൻ facilitator ആകണം.

വിദഗ്ധൻ mentor ആകണം.

രക്ഷിതാവ് supporter ആകണം.

കുട്ടിയാണ് learner, investigator, creator.

ഈ മാറ്റമാണ് ശാസ്ത്രമേളയുടെ സംസ്കാരത്തിൽ ആവശ്യമായത്.

ശാസ്ത്രമേളകളിൽ നാം കാണുന്നത് കുട്ടിയുടെ ശാസ്ത്രമാണോ, അതോ കുട്ടിക്കുവേണ്ടി മുതിർന്നവർ ഒരുക്കിയ ശാസ്ത്രമാണോ? ഒരു പുതിയ ശാസ്ത്രമേളാ സംസ്കാരത്തിലേക്ക്  ഭാഗം 2

സ്കൂൾ ശാസ്ത്രോൽസവം മാന്വൽ